logo Pianostemmer Simeon KlompmakerHoe helpen we de piano de winter door..?

Over bevochtiging en relatieve luchtvochtigheid
Samenvatting:

De piano is gevoelig voor wisselingen in de luchtvochtigheid.
Ideale RV: tussen 42% en 60% (boven 40% blijven)
Een haarhygrometer of een digitaal weerstation is handig om de relatieve luchtvochtigheid af te lezen.

Wanneer bevochtigen?
-Als het flink vriest!
Ook droog bij: lange tijd geen regen / veel zon / oostenwind.
In de herfst nooit bevochtigen, dan is er vrijwel altijd vocht genoeg.
Bevochtigen dus bij voorkeur in bijv. (dec-)jan-feb-mrt-apr(-mei), afhankelijk van het weer.

Hoe?
-Hydroceel gebruiken
-Een pot water onderin zetten werkt ook prima.
-Er zijn ook volautomatische systemen, die natuurlijk wel bijgevuld moeten worden, zoals de PLS.



Over bevochtiging en relatieve luchtvochtigheid
Het hele verhaal:

De luchtvochtigheidsgraad is afhankelijk van de temperatuur: warme lucht kan meer vocht bevatten dan koude lucht. Warmere lucht zou dus voor hetzelfde gevoel in het hout ook meer vocht moeten bevatten. Dit is de reden dat we spreken van relatieve luchtvochtigheid. Dit wordt uitgedrukt in een percentage: bij 100% is de lucht maximaal verzadigd.

De normale huiskamerluchtvochtigheid zal meestal tussen 50% en 65% liggen. Dit is voor uzelf goed en tevens voor de piano. Maar eigenlijk is een ietsjes droger klimaat optimaal voor de piano: 45% tot 65%.
Als het lukt de luchtvochtigheid erg constant te houden door het jaar heen dan zal de piano nauwelijks ontstemmen.
Daalt de luchtvochtigheid onder 40% dan is dat te droog. Er is dan grote kans op schade aan het hout van de piano, met name aan de zangbodem en kammen (klankversterkers) en de stempennen (die de snaarspanning vast moeten houden).

Woont u in een bosrijke omgeving dan is de kans groter op een te hoge vochtigheid, met name in de herfst. Bij percentages tussen 70% en 90% ontstaat vaak schimmel tevens roest. Schimmel is erg schadelijk omdat de haarworteltjes van de schimmels de houtstructuur van binnen aantasten. Omdat de snaren van staal zijn is roest uiteraard ook niet wenselijk. Verder is er nog een probleem; is de luchtvochtigheid bijvoorbeeld 80%, en een paar maanden later na flinke vorst bijvoorbeeld 44% dan zal de piano erg veel ontstemmen, en bovendien kan het zijn dat de piano daarna minder goed te stemmen valt doordat het stemblok eerst heeft uitgezet door vocht (wat niet kon op de plek van de stempennen) en daarna weer ingedroogd. Hierdoor worden de stempengaten in het hout ruimer dan ze behoren te zijn waardoor de stempennen mogelijk te los komen te zitten waardoor de piano niet meer goed stemming houdt.

Hierom is het in de meeste woonkamers aan te bevelen om maatregelen te nemen. Dit kan gaan om ontvochtigen in te vochtige periodes, maar meestal volstaat wat bevochtigen in de droogste periodes.

Meten is een goed begin, niet verplicht maar wel handig. Met een hygrometer kunt u de RV aflezen. Een klassieke haarhygrometer werkt met een echte haar die inkrimpt en uitzet met de luchtvochtigheid. Het wijzertje van de hygrometer is met een speciale constructie aan deze haar binnenin bevestigd. Zo‹n apparaatje dient af en toe geijkt te worden. Er zit als het goed is een stelschroefje op de haarhygrometer waarmee het wijzertje te stellen is, nu nog uitvinden waarop het moet staan... De snelste manier is de hygrometer een half uur in een uitgewrongen vochtige doek te wikkelen, waarna hij ong.97% moet aangeven. Betrouwbaarder maar iets omslachtiger is ijken met zout: zet een schaaltje vochtig keukenzout in een afsluitbare bak, samen met de hygrometer. De bak minstens 6 uur dicht laten. Het zout mag niet te vochtig zijn. Al het water moet door het zout zijn opgenomen. De luchtvochtigheid in de bak wordt zo precies 75%.
Er zijn natuurlijk ook digitale hygrometers, en de meeste digitale weerstations bevatten ook een hygrometer.

Wanneer is het te droog?
Hoofdzakelijk als het vriest. Ook wanneer er veel zon en nauwelijks regen is. Bij oostenwind wordt het ook wat droger.
De droogste maanden zijn meestal jan-feb-mrt-april. De vochtigste maanden zijn meestal okt-nov.

Bevochtigen kan met een hydroceelhydroceel buis; een soort buis met een vulling die water kan opnemen en voor een langere tijd afgeven.
Een veel goedkoper middel is een pot (of bak) water onderin de piano zetten. Dat heeft als bijkomend voordeel dat je gelijk kunt zien of er nog genoeg water in zit.
Een opgerolde krant in de pot zetten vergroot het verdampingsoppervlak. Dat is meestal te veel van het goede, met schimmelvorming tot gevolg. Maar soms kan het handig zijn. Bijvoorbeeld ook als de opening/bovenkant van de gekozen pot erg smal is.
Bevochtigen is eenvoudig bij piano's omdat deze een dichte kast hebben. Bij vleugels is dit veel lastiger. Wanneer de bovenklep dicht wordt gehouden valt er een hydroceel in te leggen op 2 washandjes (of te monteren op haakjes die in de zijkant worden geschroefd.)

Tevens is er een vrij duur volautomatisch systeem wat zowel bevochtigt als ontvochtigt. Meer info: www.pianolifesaver.com.
Neem gerust contact op als u hier interesse in heeft.

Ontvochtigen kan een goede optie zijn wanneer de piano in een erg vochtige ruimte staat. Dit kan met een klein verwarmingselement (buis).
In nieuwe piano's uit AziŽ ligt soms onderin een zak silica-gel (vocht-vreter). Dit is er alleen in gedaan voor transport of opslag van de piano. Gooi dit weg, laat het niet in de piano, want dit is geen geschikt ontvochtigingssysteem.



Pianostemmer Simeon Klompmaker
Meester Jacob Anton Schorerstraat 10, 6836 HJ  Arnhem
06-10797440, email: info@simeonklompmaker.nl
Inschrijfnummer 09154457 K.V.K. Arnhem
BTW identificatienr. NL001852194B68
IBAN: NL88INGB0007866591, BIC: INGBNL2A